سلطان محمد ميرزا قاجار
106
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
[ 60 آ ] در حركت و تفرج و تعيشاند . واقعى جاى ديدنى است . كارخانهها انواع كارخانهها از بلورسازى و پارچهبافى از پشم و پنبه و ابريشم و آهنگرى و جهازسازى در اين مملكت موجود است . خود اسلامبول از بناهاى قياصره [ است ] . قلعه و شيرماج « 21 » و خندق بسيار محكمى از سنگهاى تراشيدهء بسيار بزرگ دارد . عجب بنايى است هم از بناهاى قياصره . وضع ميدانگاه در جايى از شهر اسلامبول كه وسعتى دارد ، وسط آن ميدانگاه را مثل حوض مربعى بزرگ به قدر يك ذرع و نيم گود كرده و اطرافش را از سنگهاى بزرگ سياه رنگ ساختهاند . وسط اين گودى يكپارچه سنگ بزرگ خيلى قطور ، مثل سكويى گذاشتهاند . بر روى آن سنگ چهار گلولهء چدن از خمپاره گذاشته است ؛ و يكپارچه سنگ مربع كه هرضلعى از آن نزديك به چهار ذرع است و ارتفاعش [ 60 ب ] يحتمل ده ذرع بيشتر يا كمتر باشد و سر آن سنگ چهار شكل مثلث است . بر روى آن چهار گلولهء خمپاره گذارده ، ستون مانند مجرد ايستاده است . بر روى اين سنگها صورت دعوايى از جنگهاى قياصره نقش است . از اين قسم حجّاريها در شهر آنقدر هست كه از تحرير آن عاجزم . وضع نظام عسكر و قشون اين دولت ، خاصه آنچه در اين شهرند زياده از حدّ تمييز [ و ] با شكوه و خوشلباساند . از قشلهها بدون ضرورت بيرون نمىتوانند آمده ؛ همه جوانهاى زيبا و تربيت شده [ و ] بسيار مؤدّب و قاعدهدان [ اند ] .
--> ( 21 ) . با مراجعه به مآخذ موجود مفهوم اين واژه يافت نشد . اما با مدد از آثار گذشتگان ، احتمالا شيرماج عبارت از ملاطى بود كه آن را با شير ممزوج مىكردند .